Geboeid door boeven! Inschrijfboeken van Brabantse Huizen van Bewaring 19e eeuw

Van kruimeldief tot moordenaar, van wanbetaler tot vechtjas, je komt ze allemaal tegen in onze archieven. Duik mee in de zelfkant van ons Brabant!

Stand van zaken

  • 65.204 scans
  • 428 deelnemers

  • 56.703
    • 13% Onbruikbaar
    • 87% Dubbel ingevoerd
    • 87% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 56.703
    • 13% Onbruikbaar
    • 87% Dubbel ingevoerd
    • 87% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 99.9%
Meedoen aan dit project
Christian van der Ven (BHIC)

Christian van der Ven (BHIC)

Opmerkelijk! Van directeur tot landloper, van ontucht tot een vergeten paraplu

Terwijl de laatste scans wegtikken, zijn er de afgelopen weken toch ook weer bijzondere boeven opgemerkt door iedereen. Dat leidt dan weer tot een laatste boevenblogje...

  • Jaap vond de vermelding van Francis Rijkers grappig, een 33-jarige sjouwer die voor dronkenschap werd veroordeeld. Da's op zich nog niet zo grappig, ware het niet dat we in dit geval redelijk goed de omstandigheden kennen waaronder Francis is aangehouden. Hij heeft namelijk in de gevangenis geen handtekening kunnen zetten in het inschrijvingsregister, want -zo staat vermeld- hij kwam "zoo uit de steenkolen"
  • Ook weer een hele zwik aan boeven op leeftijd. Cees stuitte op Leendert Paans, 80 jaar oud alweer, die voor "lopen over eens anders grond" drie dagen mocht zitten als vervanging voor een boete van 5 gulden.
  • Nóg een 80'er: Petrus Franciscus Hopmans was zeker verdwaald van het bejaardenhuis, want voor landlopen kreeg hij in 1924 twee nachten hechtenis. Ook Johannes Lehmer uit 's-Hertogenbosch hield wel van het buitenleven, in 1935 werd hij op 71-jarige leeftijd eveneens veroordeeld voor landloperij, zo liet Fons weten.
  • Volgens Willibrord had Wilhelmus Henricus Brancart aan creativiteit geen gebrek, lijkt het: "in de kraag gevat bij het zingen van een lied op straat. Zingen wordt brommen. Dan maar gaan schilderen dacht hij en voor de broodnodige inspiratie nam hij een borrel, of twee, drie, vier? Wie zal het zeggen. Verhalen liggen op straat." Of de overtredingen direct na elkaar werden gepleegd is overigens uit het register niet op te maken, wel dat de straffen ervoor direct na elkaar uitgezeten moesten worden.
  • Maar Cornelis Jansen is met stip de oudste logé in de Brabantse Huizen van Bewaring. De beste man werd al op 18 september 1338 (!) geboren in Moergestel. De elders vermeldde leeftijd van 77 jaren verraadt dat het juiste geboortejaar natuurlijk 1838 moet zijn. Hoe dan ook niet vrijgekomen door een vormfout, maar gewoon vastgezet voor een jachtdelict.
  • Die laatste wordt soms ook uitgebreider omschreven: Johannes Meeuwis, een oude stroper van 78 jaar, werd veroordeeld voor "verboden pogingen aanwenden om wild te bemachtigen met behulp van wildstrikken". Dat leverde 10 dagen stilzitten op, naast eeuwige bekendheid via onze archieven (en deze blog).
  • Nancy kwam minstens vijf keer in heel korte tijd ene Marinus Borghs (familie van Janus?!) tegen en vraagt zich af: "had die man toevallig een strippenkaart? Opvallend is dat hij vaak voor dronkenschap een nachtje mocht blijven, of dat hij niet dronken genoeg was en dan maar tot burengerucht over ging".
  • Sebastiaan kon wel glimlachen om sommige misdrijven. Zo kreeg Johannes Dalewijn in 1928 een dag vervangende hechtenis omdat hij zijn schoorsteen niet had schoonhouden - brandgevaarlijk! - en moest Hendrikus Cornelis van Galen 3 dagen zitten voor wateren buiten de waterplaatsen - onhygiënisch!
  • Thamar: "dat Petrus Beekwilder op 31 april geboren is zal denk ik niet kloppen? Of heeft april ooit 31 dagen gehad?" In 1930 maakten ze daar in ieder geval geen punt van; bij dronkenschap draaide je gewoon 5 dagen de bak in, géén (3)1 april grap...
  • Met een nieuwe serie 'Verborgen Verleden' op komst vallen natuurlijk ook 'bekende' namen op. Carin vroeg zich bijvoorbeeld af: "zou Joseph Carmighelt familie van Simon zijn?" En "Martinus Hazes! Familie van onze volkszanger?" De eerste werd in 1891 vastgezet voor landloperij, de tweede -een koperslager uit Nieuwer Amstel- werd eveneens als landloper te boek gesteld.
  • Maar over bekende namen gesproken: Sander stuitte op de inschrijving van Maurits van Zwanenberg, geboren 5 maart 1896 in Oss, en directeur van de N.V. Organon. Zijn overtreding art. 249 W.v. Strafrecht duidt op ontucht. Zie dit artikel op de website van Historisch Nieuwsblad voor meer informatie over de 'bende van Oss' en het verleden van Maurits van Zwanenberg.
  • A. van Noord kwam tussen alle landlopers, dieven en wildplassers ook minder 'onschuldige' zaken tegen: op één scan was er sprake van kindermoord en moord. "Dat is wel erg veel verschrikking in één week", verzucht hij, "Jammer is wel dat er weinig uitleg bij staat over het slachtoffer." Die laatste informatie kan wellicht in de bijbehorende vonnissen worden gevonden. De beklaagden waren respectievelijk Clara de Poorter en Sjoerd Jorna, ingeschreven in 1895.
  • Over kindermoord gesproken: drogist-apothekerassistent Van Goppel werd in 1922 veroordeeld voor het plegen van abortus.
  • Gelukkig, om het invoerwerk luchtig te houden, ook snel weer een 'leuke' zaak: een veertienjarige jongen, Jan Nas, werd opgepakt voor het gooien van sneeuwballen. Foei!
  • Bijna aan het einde van dit project en van deze reeks boeven... We hebben gemerkt dat de gevangenisadministrateurs vaak slordig schreven en vaak fouten maakten. Om ze toch het voordeel van de twijfel te gunnen, dat ze wel degelijk zorg hadden voor een goede administratie, onderstaande aantekening, opgemerkt door Carin, waaruit blijkt dat zelfs een inschrijving in register C in plaats van B al zorgvuldig gecorrigeerd werd. Het betreft trouwens de inschrijving van Peter de Koning, geboren op 6 december 1862 in Capelle, die in Den Bosch werd overgenomen voor "fraudeleuze vervoer van zout" en "wegens expiratie straftijd" weer werd vrijgelaten.

  • En dan echt tot slot... We hebben ook gemerkt dat veel boeven een abonnement op een verblijf in het gevang leken te hebben. En sommigen hadden waarschijnlijk op den duur compleet het geloof verloren er écht nooit meer terug te keren, zo toont dit losliggende briefje, dat Willibrord opmerkte:

Voor wie het moeilijk kan lezen, de tekst is als volgt: "Mijn Heer zoudt gij niet zoo goed zijn de paraplu van Franssus van Hees te bewaren tot dat hij weer terug komt want ik heeft hem vergeten"

Of deze Franssus daadwerkelijk later nog eens terugkeerde in de gevangenis, dat zullen we weten zodra alle ingevoerde en gecontroleerde boeven straks in onze database zijn terug te vinden.

Tot zover de opmerkelijke boeven in dit project, door jullie zelf aangegeven. Ik op mijn beurt heb er enorm veel lol aan gehad om al jullie vondsten te bekijken en er deze blogjes mee samen te stellen. Bedankt allemaal!

  • Willibrord

    Willibrord

    Weer leuk om te lezen Christian!

  • Christian van der Ven (BHIC)

    Christian van der Ven (BHIC)

    Een nabrandertje dan: Carin kwam op een van de laatste scans nog een boef tegen die zijn naam écht wel mee had: Adrianus Johannes Zitvast! Een in 1896 geboren Amsterdammer, zeeman van beroep, die in 1919 voor diefstal werd veroordeeld.

  • Nancy

    Nancy

    Heerlijk weer Christian, leuk om te lezen wat we zoal tegen komen met z'n allen :)

  • Christian van der Ven (BHIC)

    Christian van der Ven (BHIC)

    @Nancy: We kunnen er een boek over schrijven :-) en als je al deze posts onder elkaar plakt en uitprint, dan heb je al een aardig boekwerkje te pakken ;-)