Post van Weldadigheid

Bent u één van die miljoen Nederlanders die een voorouder heeft in de Koloniën van Weldadigheid? Veel nazaten gaan op zoek naar het lief en leed van hun voorouders. Helpt u mee die gegevens vindbaar te maken?

Stand van zaken

  • 135.321 scans
  • 481 deelnemers

  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 99.9%
Meedoen aan dit project
Wil Schackmann

Wil Schackmann

Johannes van den Bosch

Laatst bijgewerkt op: 

Tussen de post bevindt zich ook het nodige van de oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid, Johannes van den Bosch. Brieven, ontwerpen, plannen, reglementen, berekeningen.

Soms is het door iemand in het net overgeschreven. 'Stuart!,' staat er boven een briefje van Johannes aan een klerk met die naam, 'schrijf direkt deze brief in het net over op postpapier. Er zal zoo veel niet in te veranderen zijn, of ik kan dat, ten 1 uur aan 't bureau komende wel helpen veranderen.'

Maar als het zijn eigen handschrift is... tsjah, dan hebben we een probleem. Dat handschrift loopt een beetje weg, dat wordt vlak. Drs. André Huitenga die in 1994-1995 voor mij onderzoek heeft gedaan in het archief van de koloniën, zei het een keer heel mooi: 'Het lijkt of zijn gedachten steeds sneller gaan dan zijn pen kan bijhouden'.

Met name de eerste periode van de kolonisatie zijn er brieven van hem vanuit Drenthe of Overijssel waar hij bezig is een kolonie op te richten. Of een gebouw op de Ommerschans of in Veenhuizen, dat dan stelselmatig steeds het grootste gebouw in ons land van dat moment is. Dat gaat dan altijd vergezeld van ingewikkelde rekensommen waarbij de ontginning van het omringende land er voor zal zorgen dat het uiteindelijk helemaal niets kost.

Johannes van den Bosch was nogal een optimist namelijk. Maar eerst en vooral is hij de wandelende daadkracht. Met een onvoorstelbare energie stampt hij koloniën uit de grond. Beginnend in 1818 met de proefkolonie Frederiksoord en eindigend in 1825 - want dan is het geld echt op - met het derde en laatste gesticht in Veenhuizen.

Het gaat altijd met de nodige explosiviteit. Bijvoorbeeld bij de eerste stichting van Veenhuizen in 1823. 'Dit kan derhalve volstrekt niet!' is zijn reactie op 7 april als de rest van de permanente commissie hem niet kan bijbenen en besluiten wil uitstellen. 'Het is op dit ogenblik een tijd van handelen, om te delibereren schieten er weinig oogenblikken over.' In de zomer vallen namelijk veel rivieren en vaarten droog en wordt het onmogelijk om bouwmaterialen per schip aan te voeren. 'Wij tobben ons dood en nog komen wij dik­werf te laat.'

De aanbesteding van het eerste gesticht op zaterdag 10 mei 1823 in het logement te Frederiksoord verloopt niet naar zijn wens. Elf aannemers schrijven in, de bedragen variëren van 63 tot 75.000 gulden. Te hoog, volgens Johannes. Hij neemt mensen apart en begint te onderhandelen. Beknibbelen op het bestek en op de winst van de aannemer, en binnen een dag heeft hij succes. 'Met Herman Wind overeengekomen wegens het opbouwen van het instituut te Veenhuyzen voor een som van ƒ53,000-.' In de genealogie Wind - http://www.windgenealogie.org/hk/hk-frm3.htm zie IV 10 - heet de aannemer Harmen Jannis Wind en hij is best een goeie gezien zijn latere staat van dienst.

Als de rest van de permanente commissie hier twijfels bij heeft, barst Johannes weer los. 'Als men een slepers paard koopt en daar na betaald, moet men te vreden zijn een goed slepers paard te ontvangen en niet verlangen dat dit een koetspaard is.' En zoals gebruikelijk laat men hem uiteindelijk zijn gang gaan, want dat is toch de manier waarop grote zaken tot stand komen.


 

Er zijn al een paar boeken over Johannes van den Bosch geschreven. In 1927 kwam er 'Johannes van den Bosch als sociaal hervormer' van J.J. Westendorp Boerma, diezelfde auteur publiceerde in 1950 'Een geestdriftig Nederlander, Johannes van den Bosch' en twee jaar terug schreef Michel van Wersch 'Johannes graaf van den Bosch, de levensloop van een groot man'.

Inmiddels zijn steeds meer bronnen ontgonnen en nu wordt er gewerkt aan een grote biografie. Angelie Sens, zie ook https://velehanden.nl/account/gebruikers/profiel/id/7162, van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) doet onderzoek ten behoeve van 'Een koninkrijk aan het werk. Johannes van den Bosch (1780-1844) hervormer en wereldverbeteraar in Nederland en de koloniën'. De planning is dat de biografie in 2017 verschijnt.

In de periode die we nu indexeren is Johannes minister van koloniën en is er in het Maatschappij-archief minder over hem te vinden. Maar hij is nog steeds 'tweede assessor' van de permanente commissie en zal zich er toch altijd mee blijven bemoeien en mocht iemand bij het invoeren iets leuks van, aan of over hem tegenkomen, dan zou Angelie je erg dankbaar zijn als je hieronder het scan- en batchnummer doorgeeft. Voor een uitleg van scan- en batchnummers zie onderaan dit stukje: https://velehanden.nl/messages/announcements/view/project/dre_cmw/id/30567

Wil Schackmann

NB: Het voor een groot gedeelte aan Johannes van den Bosch gewijde tv-programma Land zonder paupers is voor mensen die het gemist hebben nog te bekijken op http://www.npogeschiedenis.nl/ijzereneeuw/afleveringen/land-zonder-paupers.html