Post van Weldadigheid

Bent u één van die miljoen Nederlanders die een voorouder heeft in de Koloniën van Weldadigheid? Veel nazaten gaan op zoek naar het lief en leed van hun voorouders. Helpt u mee die gegevens vindbaar te maken?

Stand van zaken

  • 135.321 scans
  • 481 deelnemers

  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 99.9%
Wil Schackmann

Wil Schackmann

Cursus zoeken naar bedelaars (en anderen), deel 2

Ik ga snel verder met de fantastische nieuwe mogelijkheden om via alledrenten.nl voorouders in de kolonie te vinden. Ik beperk me dit keer niet tot de bedelaars, want behalve de personeelsleden zijn a-l-l-e koloniebewoners nu te vinden: vrije kolonisten, ingedeelden, weeskinderen, veteranen, arbeidershuisgezinnen. Te vinden zei ik, niet helemaal te volgen, want als een van de voorgenoemden wordt bevorderd tot hoevenaar of wordt gedegradeerd tot strafkolonist of tijdelijk als kwekeling naar het Instituut in Wateren gaat, staat dat in stamboeken die (nog) niet gedigitaliseerd zijn.

We beginnen weer bij alledrenten.nl en kiezen weer in de linker kolom 'Bladeren door overige scans', maar dit keer nemen we het vakje voor 'Maatschappij van Weldadigheid', dat is Drents Archief toegang 0186. In het eronder verschijnende menuutje bevestigen we dat en dan staan er bijna 90 gescande stamboeken en alfabetische klappers. Met de volgende bewonerscategoriën:

Bedelaars

De vorige keer behandelde ik de meest complete serie, de boeken 'gemerkt A' tot en met 'gemerkt X', die afkomstig zijn uit het archief van de rijkswerkinrichtingen. Maar er zijn kopie-boeken van de eerste twintig jaar bedelaarsgestichten, 1822-1840. Toen de Staat in 1859 de gestichten overnam van de Maatschappij van Weldadigheid, moest laatstgenoemde de archieven overdragen en dat heeft ze ook gedaan, maar deze kopie-boeken mocht ze houden.

Het is de serie 1443 tot en met 1454. Helaas, helaas, helaas, hebben ze de eerste van de serie, invnr 1443, niet gedigitaliseerd. Daarin staan de bedelaars van 1822 tot en met 1825. In het volgende boek, invnr 1444, mag de klerk dan wel genoteerd hebben 1822-1828 en dat is braaf overgenomen in de omschrijving, maar dat is niet juist, het boek is pas in 1825 aangelegd en bestrijkt samen met invnr 1445 de periode 1825-1828.

Hopelijk wordt invnr 1443 nog een keertje op scan gezet...

De overige tijdsaanduidingen bij de inventarisnummers zijn wel juist. Als je kijkt hoeveel nummers er in staan, kun je goed de toename van het aantal voor bedelarij opgesloten mensen (al dan niet vrijwillig) zien: 1825-1828 (invnrs 1444 & 1445) zijn dat er 1950, in 1830 (invnr 1447) zijn het er 2211, in 1834 (invnr 1451) zijn het er 2475 en in 1840 (invnrs 1452-1454) zijn het er 3307.

Er zijn klappers op, de invnrs 1455 tot en met 1464, of de daar vermelde tijdsaanduidingen correct zijn weet ik niet, dat vergt nadere studie. 

Vrije kolonisten

Zijn nu te volgen vanaf het begin tot circa 1931. Verdeeld in twee perioden. De eerste periode loopt tot 1859 en omvat de stamboeken 1346 tot en met 1363. Op die boeken zijn drie alfabetische registers, te weten invnr 1364 (1820-1835), invnr 1365 (1835-1850) en invnr 1366 (1850-1855). De gebruikelijke notatie is eerst kolonienummer en dan hoevenummer, dus 'K1H12' betekent hoeve 12 in kolonie 1 (Frederiksoord) en idem dito met kolonie 2 (Wilhelminaoord) en kolonie 3 (Willemsoord).

NB: in de stamboeken staan zowel de vrije kolonistengezinnen als de bij die gezinnen ingedeelden maar in de alfabetische registers staan alleen de eerstgenoemden. De bij gezinnen ingedeelden kun je alleen vinden door veel te bladeren in de stamboeken of - vanaf 1829 - via de boeken over de 'op contract geplaatsten', de invnrs 1389-1391, maar dat vergt zoveel uitleg dat ik dat voor de volgende keer moet bewaren.

De vrije kolonisten in de periode 1859 tot en met circa 1931 staan in de invnrs 2999 tot en met 3019. Van die periode weet ik ook niet veel, dus dat zul je verder zelf moeten uitzoeken.

Weeskinderen

De op contract met de regering in Veenhuizen geplaatste weeskinderen staan in de volgende boeken:

invnr 1571 weeskinderen in het eerste gesticht van 1824 tot en met 1828

invnr 1572 weeskinderen in het derde gesticht van 1825 tot en met 1828

invnr 1410 alle weeskinderen 1829 en 1830

invnr 1411 alle weeskinderen 1831 tot en met 1834

invnr 1412 weeskinderen met nummers 1 tot en met 1200 van 1835 tot en met 1859

invnr 1413 weeskinderen met nummers 1201 tot en met 2232 van 1835 tot en met 1859

Er zijn klappers op, de invnrs 1414 tot en met 1419. De niet op contract met de regering, en dus op 'partikulier kontrakt' geplaatste wezen staan in invnr 1571 en 1410 en daarna niet meer, ook dat komt volgende keer bij 'Op contract geplaatsten'.

Veteranen

De militaire veteranen, zie ook hier, staan in de stamboeken met de invnrs 1588, 1589 en 1590. Dat loopt tot 1854 en daarna zitten ze er nog vijf jaar, maar waar dat staat zou ik niet weten. Veteranen beginnen altijd in Veenhuizen, als ze in de loop van hun koloniale verblijf overgaan naar de Ommerschans, bijvoorbeeld omdat ze daar als veldwachter gaan werken, verliezen we ze uit het oog.

Arbeidershuisgezinnen

De gezinnen die in de woninkjes aan de buitenkant van de Veenhuizense gestichten wonen, de 'tusschensoort' tussen de vrije kolonisten en de onvrije bedelaarskolonisten, staan in de volgende stamboeken:

invnr 1571 alleen Veenhuizen-1, van 1823 tot en met 1828

invnr 1572 alleen Veenhuizen-3, van 1824 tot en met 1828

invnr 1573 alledrie de gestichten, van 1824 tot en met 1834

invnr 1574 alledrie de gestichten, van 1834 tot en met 1847

invnr 1575 alledrie de gestichten, van 1848 tot en met 1859

Ook hier geldt dat we ze uit het oog verliezen als ze vanuit Veenhuizen naar de Ommerschans gaan.

--

Ik besef dat het niet simpel is, maar in principe moet het nu lukken alle koloniebewoners (behalve dus personeelsleden) te vinden. Laat het svp weten als je moeilijkheden ondervindt of bij het zoeken in deze boeken nieuwe inzichten opdoet die ook voor anderen nuttig kunnen zijn.

Wil Schackmann