Post van Weldadigheid

Bent u één van die miljoen Nederlanders die een voorouder heeft in de Koloniën van Weldadigheid? Veel nazaten gaan op zoek naar het lief en leed van hun voorouders. Helpt u mee die gegevens vindbaar te maken?

Stand van zaken

  • 135.321 scans
  • 476 deelnemers

  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 99.9%
Meedoen aan dit project
Wil Schackmann

Wil Schackmann

De tekenaar

Ik heb hem. Bovenaan dit stukje noemde ik al even dat ik ernaar op zoek was. Alleen heb ik lang gezocht naar iemand met de achternaam Van Gielen. Dat komt omdat de toenmalige directeur (en latere inspecteur der koloniën) Wouter Visser in 1826 schrijft dat hij 'prenten bij van Gielen heeft besteld'. Rekening houdend met de gebruikelijke slordigheid met namen heb ik ook mensen met de achternaam Giel onder de loep genomen, maar alles zonder resultaat.

Als ik dan nog eens heel goed kijk naar onderstaande plaat, een 'gezigt op de vrije kolonie No 3 Willemsoord genoemd', dan staat daar linksonder toch redelijk duidelijk 'H.V.Geelen fecit', oftewel H.V.Geelen heeft dit gemaakt.

 

 

Het staat er duidelijker dan onder de bekendere tekeningen van de etablissementen in Veenhuizen, zie bijvoorbeeld hier het eerste gesticht, maar dat is ook van dezelfde tekenaar.

Iemand van Old Steenwiek, het blad van de Historische Vereniging Steenwijk en Omstreken, vertelde mij dat de achtergrond van deze Willemsoord-plaat in grote lijnen wel klopt, met links de Woldberg, in het midden de Steenwijker toren en rechts het kerkje van Kerkbuurt, maar niet helemaal in de juiste verhouding. En de kolonie en de akkers staan er wel heel erg keurig recht bij.

Dat geldt ook voor de andere werken van H.V.Geelen. Hij neemt wel alle elementen van de omgeving mee, maar om het allemaal op één plaat te krijgen wurmt die alles wat naar elkaar toe, zie ook de discussie onder het plaatje van de kerken. En alles wat de kolonie aangaat, ziet er altijd behoorlijk opgeleukt uit. Zie bijvoorbeeld het binnenplein op deze 'Afbeelding van een gesticht voor kinderen te Veenhuizen (Provincie Drenthe) van binnen te zien'. Dat is te mooi om waar te zijn.

 

 

De enige reden dat ik Geelen bij de bedelaars ben gaan zoeken is dat het verhaal de ronde doet dat een bedelaarskolonist in 1826-1828 de tekeningen gemaakt heeft die in het maandblad De Vriend des Vaderlands zijn gepubliceerd. Waar dat verhaal precies vandaan komt, weet ik ook niet, maar ik heb het van een paar kanten gehoord. Dus ben ik de bedelaarsregisters doorgegaan en daar vind ik Hendrik van Geelen.

Hij wordt 19 april 1825 de Ommerschans binnengebracht door de stedelijke regering van Utrecht en krijgt in het boek gemerkt 'A' (toegang 0137.01 invnr 422) het nummer 1207. Hij is volgens die inschrijving een zoon van 'Christiaan van Geelen' en 'Helena Vermeulen', hij heeft het laatst in Utrecht gewoond en is ook in die stad geboren in 1780 op onbekende datum (er staan puntjes). Volgens wiewaswie was hij vijf jaartjes jonger. Het Nederduits-gereformeerd doopboek in Utrecht meldt op zondag 23 januari 1785 de doop van Hendrik van Geelen, zoon van Christiaan van Geelen en Helena Vermeulen.

Hendrik van Geelen is lang vijf voet, drie duim en drie streep, heeft een rond 'aangezigt', een smal voorhoofd, 'blaauwe oogen', bruin haar, een kleine neus, een gewone mond en een ronde kin. Als 'merkbare teekens' wordt genoteerd 'Geschonden door de kinderziekte'. Ze bedoelen de kinderpokken, hij is dus pokdalig.

Hij behoort tot de eerste groep die - op 23 mei 1825 - wordt overgeplaatst van de Ommerschans en die het tweede gesticht in Veenhuizen in gebruik neemt als bedelaarsgesticht. Dat wil zeggen dat hij goed kan werken, want die eerste groep was geselecteerd op bekwaamheid om ontginningswerk te doen.

De inschrijving loopt door in het boek gemerkt 'F' (toegang 0137.01 invnr 425), waar het signalement wordt aangevuld met de gelaatskleur 'bleek' en bij de merkbare teekenen nu inderdaad is ingevuld 'pokdalig'. En met de notitie '1 Sept 1829 overleden'. Dat klopt dus met het feit dat er na die tijd geen tekeningen meer geweest zijn. Maar helemaal zeker weten doe ik het nog niet, er kunnen wel meer 'H.V.Geelen's rondlopen.

Tot... ik de ultieme bevestiging vind. In de overlijdensakte van Hendrik van Geelen. Want daar wordt als beroep vermeld 'teekenmeester'. Het moet hem dus wel zijn. 

  • Geert Groen

    Geert Groen

    Hoi Wil, 

     

    Uit de tekening  en de koloniekaart uit eind jaren dertig valt af te leiden dat de tekenaar ter hoogte van de huidige Kon. Wilhelminalaan 46 in Willemsoord stond (boomkwekerij Bosbes), naar het zuiden keek en de Woldberg (kaal landschap) en de Steenwijker kerktoren zag (de toren van de Kerkbuurt zit onder de horizon). De tekenaar schets de koloniewoningen in dubbele rij langs de huidige Löhnislaan, want langs de Genv.d.Bochweg zijn enkele rij koloniehuisjes gebouwd. Ik heb je per mail enkele  afbeeldingen gestuurd (kolonieschets rond 1840 en maps). Lijkt mij zeer waarschijnlijk, iets naar rechts van de tekening wordt zo'n 15 jaar later de synagoge met schoollokaal, badhuis, begraafplaats en rabbi-woning gebouwd en komt in 1837 rabbi Nehemia Jacobson op De Pol in kolonie 3, Willemsoord. (Zie Joden op De Pol, Google op geertgroen2 )

     

    Groet,
    Geert