Familie van je?

Geef deze paupers een naam en help mee de voorouders van meer dan één miljoen Nederlanders online vindbaar te maken. (Veenhuizen en Ommerschans 1822-1859)

Stand van zaken

  • 10.264 scans
  • 493 deelnemers

  • 9.485
    • 0.1% Onbruikbaar
    • 92.4% Dubbel ingevoerd
    • 92.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 92.5%
  • 9.485
    • 0.1% Onbruikbaar
    • 92.4% Dubbel ingevoerd
    • 92.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 92.5%
Wil Schackmann

Wil Schackmann

21 Toeristische tips

Iedereen nog de beste wensen voor 2019!!

 

Misschien is het niet zo leuk voor mensen die ver van Drenthe/Overijssel vandaan wonen en niet van plan zijn er ooit voet aan de grond te zetten, maar ik ga vandaag op de toeristische toer. Het project loopt gezwind naar zijn einde en het kan zijn dat mensen een keer de locaties waar het zich allemaal heeft afgespeeld willen bekijken.

 

Ommerschans

Van het in 1822 gebouwde grote bedelaarsgesticht op de Ommerschans is niets meer over. Dat is in 2-en gegaan. In 1836 berooft een verschrikkelijke storm het oorspronkelijk twee verdiepingen hoge gebouw van zijn bovenste verdieping. In 1890 wordt het bedelaarsgesticht gesloten en de jaren erna wordt het tot de grond toe afgebroken. Maar recent archeologisch onderzoek heeft wel kunnen achterhalen waar het precies gestaan heeft, want delen van de fundamenten zijn er nog. Zodat verleden jaar 7 april een menselijk lint op een indrukwekkende manier de contouren van het oude gesticht zichtbaar kon maken, zie bijvoorbeeld dit youtube-fimpje.

De vereniging de Ommerschans geeft regelmatig voor geïnteresseerden rondleidingen over het terrein, waarbij met veel verstand van zaken over de geschiedenis verhaald wordt. Op hun site staan nog niet de data voor 2019, maar die zullen binnenkort wel verschijnen. Mail ze anders even: info@ommerschans.nl, het zijn aardige mensen die graag iets extra's doen voor mensen met interesse in de Ommerschans.

 

Veenhuizen

De leukste manier om naar Veenhuizen te komen is vanuit Assen. Dan volg je de route die de bedelaars en weeskinderen ook volgden. Eerst een paar kilometer langs de Norgervaart en als je linksaf bent geslagen rijd je langs de Veenhuizense vaart.

Die heeft de Maatschappij van Weldadigheid bij de stichting van de kolonie Veenhuizen in 1823 laten graven. Als je er langs rijdt is het ongelofelijk dat dat in een paar maanden met de hand is gebeurd. Maar het is echt waar.

Alleen is er niet diep over nagedacht (dat kwam vaker voor bij de stichter van de koloniën Johannes van den Bosch). De vaart ligt zowel te hoog, met als gevolg dat de aangrenzende akkers van boeren uit Norg soms onderlopen, als te laag, met als gevolg dat in zomerse tijden van droogte de Veenhuizense vaart zoveel water ontrekt aan de Drentse Hoofdvaart dat die laatste onbevaarbaar wordt.

Na enkele jaren heeft de provincie Drenthe daar genoeg van en sluit ze de verbinding tussen de Norgervaart en de Veenhuizense vaart af. Na jarenlange moeizame onderhandeling is de Maatschappij gedwongen om een sluis tussen die twee waterwegen te bouwen. Voor de liefhebbers: dat pittoreske sluisje ligt er nu nog. Het betekent wel oponthoud, maar gelukkig hebben de transporten van bedelaars en weeskinderen bij die sluis het 'recht van voorschutting'. Dat wil zeggen dat ze ook als er andere schepen liggen te wachten als eerste dat sluisje in mogen.

Veel van de gebouwen in Veenhuizen zijn van het einde van de negentiende, begin van de twintigste eeuw toen het helemaal een gevangenisdorp geworden was. Maar er staat bijvoorbeeld ook nog het hervormde kerkje waar vanaf 1825 de bedelaars ter kerke gingen. En er is 'Klein Soestdijk', waar vanaf 1859 de directeur van Veenhuizen woonde en kantoor hield.

Van de oorspronkelijke drie gestichten staat het tweede gesticht, al vanaf 1825 bestemd voor bedelaars, er nu nog. Tegenwoordig is dat het Gevangenismuseum. Altijd de moeite waard.

Het derde gesticht, vanaf 1842 voor bedelaars, is afgebroken, maar op die plek is nu een weiland waar bloemen de contouren van het gesticht markeren. Van het eerste gesticht, dat tot 1859 voor weeskinderen was en pas daarna voor bedelaars, is niets meer te zien, daar hebben ze de penitentiaire inrichting Norgerhaven bovenop gezet.

 

Vrije koloniën

Hoewel dit project gaat over de registratie van mensen die in Veenhuizen en de Ommerschans worden ondergebracht, horen de vrije koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid er eigenlijk bij, want er was tot 1859 altijd een wisselwerking tussen alle koloniën. De directeur in Frederiksoord bestierde ook Veenhuizen en de Ommerschans, sommige bedelaars die met strafkolonistes trouwden (zie het vorige stukje) kwamen in de vrije koloniën terecht, diverse vrije kolonisten of hun zonen werden aangesteld als zaalopziener in een bedelaarsgestcht, enzovoort.

Te Willemsoord doet men er de laatste tijd veel aan om het verleden van die kolonie te laten herleven, zie bijvoorbeeld dit virtual reality-filmpje. Centrum van al die activiteiten is het café De Steen.

Te Frederiksoord en Wilhelminaoord staan nog veel gebouwen uit de tijd van de koloniën, zoals hoeves voor de eerste kolonistengezinnen en huis Westerbeek, waar Johannes van den Bosch heeft gewoond en vanwaaruit de koloniën lang werden bestuurd. Zie de lijst van rijksmonumenten in Frederiksoord en de lijst van rijksmonumenten in Wilhelminaoord.

Tot afgelopen 1 december was er in Frederiksoord het museum De koloniehof dat verhaalde over de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid, maar dit jaar komt er een nieuw bezoekerscentrum. Het enige dat daar op dit moment van bekend is, is dat het rond 1 mei 2019 open gaat en dat het heel bijzonder wordt. Meer informatie zal er komen via de site 'Welkom toen, welkom nu'.

Zo! Ik heb mijn best gedaan. Zouden ze bij Marketing Drenthe tevreden zijn?

  • Petra Sj

    Petra Sj

    Leuk Wil! Bedankt alweer. 

  • W.J. Ritman

    W.J. Ritman

    Geweldig al die verhalen. Het maakt je enthousiast om toch eens te gaan kijken daar!

    Mooi dat vrijwilligers zcih inzetten om ons te (blijven) informeren over de geschiedenis. 

  • Marga Bunnik

    Marga Bunnik

    Bedankt voor weer een mooi column. Ik was van plan dit voorjaar  Veenhuizen te bezoeken, maar zal nu maar wachten tot het Huis van Weldadigheid ook open is.