Post van Weldadigheid

Bent u één van die miljoen Nederlanders die een voorouder heeft in de Koloniën van Weldadigheid? Veel nazaten gaan op zoek naar het lief en leed van hun voorouders. Helpt u mee die gegevens vindbaar te maken?

Stand van zaken

  • 135.321 scans
  • 473 deelnemers

  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 57.429
    • 57.6% Onbruikbaar
    • 42.4% Dubbel ingevoerd
    • 42.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 99.9%
Corney Keller (eGGSA)

Corney Keller (eGGSA)

Vrijwillige bedelaar

Laatst bijgewerkt op: 

Hallo,

 

Weet iemand het verschil tussen een bedelaar en een vrijwillige bedelaar?

 

Vast bedankt,

 

CK

  • Wil Schackmann

    Wil Schackmann

    Sorry Corney, een beetje late reactie maar ik zit in de afronding van een boek en dan word ik altijd wat chaotisch. Het antwoord:

    Tot 1843 kon je op twee manieren in het bedelaarsgesticht komen. Of omdat je gemeentebestuur van mening is dat je een bedelaar bent (wat natuurlijk tal van dubieuze praktijken tot gevolg heeft, als bijvoorbeeld 'even een familielid wegwerken') of doordat je je vrijwillig opgeeft. Dat laatste valt alleen te begrijpen als je je goed realiseert dat er in die tijd nog geen sociaal vangnet bestond. Kon je de kost niet verdienen, of omdat je te oud was of te gebrekkig of gewoon door de enorme werkloosheid, dan kon je alleen nog op het bedelaarsgesticht terugvallen.

    Vanaf 1843 moest er altijd een rechter aan te pas komen. In principe was vrijwillige opname toen niet meer mogelijk, maar (als je het niet erg vindt dat ik even uit eigen werk citeer:) daar heeft de verarmde
    man of vrouw een uiterst simpele oplossing voor. Je stapt nog steeds af op de rijksveldwachter die rondhangt op de trappen van het stadhuis, maar nu verzoek je hem niet om naar de Ommerschans afgevoerd te worden, maar nu ga je hem een aalmoes vragen. Hij moet je dan arresteren en na een rechtszitting en een paar dagen detentie word je bij de schans afgeleverd en heb je hetzelfde resultaat als bij een vrijwillige aanmelding. Het enige nadeel is dat de rechter je doorgaans ook zal veroordelen tot de kosten van het rechtsgeding. Maar van een kale kip... (Bedelaarskolonie p 298)

    Dus een aantal jaren later wordt het weer wettelijk mogelijk je vrijwillig aan te geven. Verschil in behandeling tussen vrijwilligers en veroordeelden is er in het begin alleen in theorie, volgens een koninklijk besluit uit 1822 zouden vrijwilligers 'een zachtere behandeling' krijgen. In de praktijk is daar geen bal van te merken.

    Later wel, dan kunnen vrijwilligers die er een jaar gezeten hebben makkelijker ontslag krijgen dan veroordeelden. Dan, vanaf ongeveer 1850, wordt ook bijgehouden in de stamboeken wie vrijwillig en wie veroordeeld is.

    Afdoende? Hartelijke groet,

    Wil Schackmann

  • Corney Keller (eGGSA)

    Corney Keller (eGGSA)

    Laatst bijgewerkt op: 

    Beste Wil,

    Hartelijk dank voor je uitgebreide antwoord. Nu heb een ietwat beter idee, maar vraag mij af wat voor echte voordeel een vrijwillige had.

    Jij schrijft verder: 

    "Dan, vanaf ongeveer 1850, wordt ook bijgehouden in de stamboeken wie vrijwillig en wie veroordeeld is."

    In mijn geval arriveert Petrus Keller (geb. 17-11-1776 te Amsterdam), opgestuurd vanuit Arnhem, op 18 Mei 1831 en wordt ingeschreven onder stamboeknummer 1521. Hij heeft blond haar en blauwe ogen en een lengte van maar 1 el en 6 palmen (dus 1,60m).

    In het stamboek van 1831 wordt geen melding van zijn status gemaakt, maar in de daaropvolgende drie jaren (1832, 1833 en 1834) staat bij 'Hoedanig aangekomen' - Vrijwillig. Dus hier staat al vanaf 1832 wie 'vrijwillig' en wie 'bedelaar' was.

    Daarnaast staat voor het jaar 1834 onder 'Veranderingen,' - 'Keller overleden 5 April 1834.' Hij heeft de Ommerschans blijkbaar niet meer vrijwillig verlaten. Twee dagen later wordt een acte van overlijden bij de burgerlijke stand van Ommen Stad opgemaakt voor 'Petrus Keller, oud vyf en vyftig jaren /verdere renseignementen onbekend/ wonende te Ommerschans'; de aangevers zijn twee 'zaalopsieners' Johan Wilhelm Muller en Adolph Daniel Otterbein.

    De laatste kolom in het stam boek heeft alles opschrift 'Nommers der stamlijsten.'
    Ik weet nog niet precies welk nummer hier bedoeld word, maar wellicht weet jij het.
    Ik zit nu pas op pagina 123 van "De Bedelaarskolonie," en zal het zekerlijk nog tegenkomen.

    Groet,

    Corney Keller

  • Wil Schackmann

    Wil Schackmann

    Staat er niet in vrees ik, Corney. De stamlijst of designatielijst werd door het plaatsende gemeentebestuur ingezonden aan binnenlandse zaken, die het kopieerde en naar de Maatschappij stuurde (de begeleidende brieven daarbij zitten vrij ruim in de post, dan meldt binnenlandse zaken dat ze bijgaand de lijst sturen van iemand die naar het gesticht gezonden zal worden), die het kopieerde en naar de directie in Frederiksoord stuurde, die het kopieerde en naar de Ommerschans stuurde en pas als de leiding op de Ommerschans dat in handen had kon de bedelaar toegelaten worden. En dan werden de gegevens van de stamlijst overgenomen in het stamboek.

    Her en der in het archief zwerft er nog wel eens eentje, maar de stam- of designatielijsten van bedelaars zijn niet systematisch bewaard, in tegenstelling tot de designatielijsten van weeskinderen die wel (bijna) allemaal netjes opgeborgen zijn (invnrs 1420 t/m 1423). Maar veel schieten we daarmee niet op, want er staat normaliter niet meer op dan er in het stamboek staat.

    Je hebt gelijk met je opmerking dat in die boeken staat of iemand vrijwillige of niet is gekomen. Ik ging teveel uit van de serie toegang 0137.01 invnrs 422 en verder die over het algemeen gebruikt wordt om bedelaars na te checken (en die ik behandelde in het eerste deel van de bedelaars zoeken cursus). Maar in de serie toegang 0186 invnrs 1443 en verder, die ik in het tweede deel noemde, staat het dus vaak wel!!

    DUS EEN BELANGRIJKE TIP! Ook als je in een van die twee series een voorvader helemaal hebt uitgecheckt, loont het om ook in de andere serie te kijken, want er kunnen aanvullende gegevens in staan!

    Dan zal ik nog een keer een vervolg maken, want er zijn nog meer overlappende stamboeken. Af en toe word ik er helemaal draaierig van als ik probeer al die boeken uit elkaar te houden.

    Hartelijke groet,

    Wil