Van de Wieg tot het Graf

Drie mijlpalen in een levensweg: geboorte, huwelijk en de dood. Gemeenten houden deze gebeurtenissen al twee eeuwen nauwkeurig bij. Het Gelders Archief wil al deze levens uit de vergetelheid halen en op onze website zetten. Om dat voor elkaar te krijgen hebben we al meerdere keren de hulp van honderden bevlogen vrijwilligers ingeschakeld. Helpt u mee in onze volgende grote indexeringsslag?

Current status

  • 266.814 scans
  • 777 participants

  • 211.117
    • 20.9% Unusable
    • 79.1% Double entered
    • 79.1% Validated data
    Double entered 100%
  • 211.118
    • 20.9% Unusable
    • 79.1% Double entered
    • 79.1% Validated data
    Validated data 100%
Participate in this project

Project info

yvonnelmc

yvonnelmc

Bijzondere beroepen en personen II m t/m z

Updated at: 

zie ook  a t/m L

mangelmeisje
werkte in een openbare wasinrichting waar zij het wasgoed door een mangel haalde om het water eruit te persen.

manufacturier:
winkelier in manufacturen (stoffen zoals linnen, katoen, e.d.) of te wel een "stoffenwinkelier"  Men kon daar ook alle benodigdheden kopen om zelf kleding te maken zoals garens, knopen en ritssluitingen. 

margarinefabrikant
Hartman, grondlegger van de Unox, zie post van Ida, dd 12-11-2023

melkmeter
Werkzaam in een zuivelfabriek om het vetgehalte van en de hoeveelheid melk te bepalen, die van de verschillende boerderijen afkomstig is. 

Bron: oudeberoepen.nl

melkverkoper
De melkverkoper van RMI [Rotterdams(ch)e Melk Inrichting] kwam langs om zijn dagelijkse liters 'losse' (!) melk en flessen af te leveren bij de gezinnen. zie ook uit het leven van een Haagsche melkverkoper 

melkweger

nachtstoker
Om de stoomlocomotieven ’s ochtends klaar voor de start te hebben staan werden ze ’s nachts al opgestookt. (bron: spoorwegmuseum.nl/werkterrein: antwoorden speurtocht 

nettenboetster, 
vrouw die destijds de 'staande' netten repareerde die werden gebruikt voor de vleetvisserij op haring.

olieslager.
Ook wel oliemolenaar genoemd

ontvanger der registratie
ambtenaar die de registratierechten ontvangt van een akte of geschrift dat geregistreerd wordt in een daartoe bestemd register.

opdrager
m. (-s), die opdraagt, inz. die een werk aan iem. opdraagt; — (hij vischafslag) iem. die de manden met visch op of aan weerskanten van de afslagtafel plaatst; enz. (ensie)

opperman:
degene die voor de metselaar de materialen (stenen, kalk, enz.) aandraagt. Vroeger ook de handlanger van de (dak)dekker.
De term 'oppermans dagloon' werd gebruikt om aan te geven dat het om een gering loon ging.

opvoedend ambtenaar
was werkzaam bij het Rijksopvoedingsgesticht De Kruisberg te Doetinchem: Ida deelt hier een link naar een verhaal over o.m. dit gesticht 

opzichter
bij de Nederlandsche Heide Maatschappij ontstaan NHM

overwegwachter
Een wachter is bij de spoorwegen, en ook wel bij tramwegen, verantwoordelijk voor een deel van de bewaking en beveiliging van een spoorweg. Het gaat daarbij om het bedienen van spoorbomen, seinen, wissels en bruggen. Een wachter was vaak ook verantwoordelijk voor het inspecteren of schouwen van het spoor, een sein, een brug, enzovoorts.
Het beroep bestaat nog steeds.

palfrenier
is de rechterhand van de koetsier. De koetsier bestuurt vanaf de bok het paard/de paarden voor de koets of het rijtuig. De koetsier zit altijd rechts, de palfrenier zit links op de bok. De palfreniers zijn dus de bijrijders.

pannenbakker:
werknemer in een dakpannenfabriek

papiermaker
ambachtelijke papiermakers maken papierpulp, zeven het op schermen en drogen het handmatig of met behulp van een kleine uitrusting.
bron: 123test.com
lees meer over de papiergeschiedenis op de veluwe en Gelderland

parapluiemaker
in Nijmegen was een (Koninklijke) parapluiefabriek E. Meulenberg  zie wikipedia

Passementwerker
gespecialiseerd kleermaker, de passementwerker, die belegsels, borduurwerk, tressen, of garnering van goud- of zilverdraad vervaardigt, voor op kleding

picker maker.
degene die (voor Nederland alleen in Eibergen) de stootkussentjes maakt die de spoelen in weefmachines opvangen. Ze zijn gemaakt van buffelhuid.
lees meer in de post van Ida van 25-08-2023 

polderbode
Iedere polder had (niet alleen) in de Alblasserwaard een eigen bestuur. Elke polder had een eigen polderbode.Deze polderbode moest goed en waardig herkenbaar zijn. Hij mocht gratis reizen en had een bepaalde onschendbaarheid, die in de 17e en 18e eeuw een belangrijk mens was die gerechtigd was om de omslag te innen (belasting) en mede toezicht te hield op het reilen en zeilen binnen de heerlijkheid en de polder.
lees meer over de polders en het waterbeheer in Gelderland
Polders en broekgronden | Mijn Gelderland

Van Polderdistrict tot waterschap | Mijn Gelderland

polderwerker:
grondwerker, werkzaam bij de aanleg en het onderhoud van dijken en polders

politoerder 
Politoeren is het veelvuldig rondjes draaien met een dot om op die manier de politoerlak of politoervernis op een werkstuk aan te brengen. Bron: Uit de oude koektrommel.

postconducteur
Vroeger waren er speciale posttreinen die 's nachts de post vervoerden en als postconducteur moest je ervoor zorgen dat dat alle post veilig en wel op zijn bestemming komt. Daarvoor moet je wel alle plaatsen in Nederland goed kennen. Lees hier meer.

Procuratiehouder:
Een persoon die gevolmachtigd is om een onderneming te vertegenwoordigen en bevoegd is om namens die onderneming handelingen te verrichten (nog bestaand beroep).

propagandist

rad(en)maker:
in het noorden en oosten gebruikte term voor de wielmaker, degene die karrewielen vervaardigde.

railwachter bij de nederlandsche spoorwegen
De Railwacht was een bewakingskorps binnen de organisatie der Nederlandse Spoorwegen, opgericht om sabotagedaden op de verschillende spoorlijnen van de NS te voorkomen. Via de gewestelijke arbeidsbureaus namen de Spoorwegen tweeduizend man in dienst.
Bron: wwww.oorlogsbronnen.nl

RbVV Rijksbureau voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd (plaatselijk bureauhouder)
In verband met het uitbreken van de oorlog besloot de Nederlandse regering in september 1939 de controle op de voedselvoorziening te verscherpen. Zo moesten het ontstaan van voedseltekorten en van een zwarte markt zoveel mogelijk worden voorkomen. Tlde voor dit doel Provinciale voedselcommissarissen aan; hun werkgebied werd opgedeeld in kleinere regio’s, waarin de Plaatselijk Bureauhouder (PBH) belast was met de praktische uitvoering van het beleid.

referent
deskundige in een bepaald vakgebied die men raadpleegt

aankondiger van nieuwe boeken, inleider van een onderwerp op een vergadering of congres; deskundige als rapporteur.  (Kramers Vreemdewoordentolk)
documentalist op een bepaald vakgebied, * degene die voor een bibliotheek boeken selecteert op een bepaald vakgebied.(VeleHanden Oude Beroepen Gids)

reiziger
bezoekt in dienst van een ander klanten om bestellingen of opdrachten te verkrijgen of om contracten af te sluiten.

religieuse
Non, kloosterlinge lees hier meer over het kloosterleven

remmer
Een remmer was een personeelslid van een spoorwegonderneming die de zeer verantwoordelijke taak had de rem van een railvoertuig te bedienen op commando van de machinist of op grond van zijn eigen waarneming. Het is namelijk niet mogelijk om een trein binnen een redelijke afstand tot stilstand te brengen enkel met de locomotiefrem (behalve bij zeer korte treinen). Verdeeld over de trein werden daarom één of meer beremde voertuigen geplaatst, voorzien van een remmershuisje. Zo'n emmershuisje stak boven de trein uit zodat de remmer goed zicht had.

Eind 19e eeuw werd de remmer overbodig toen de doorgaande luchtrem het mogelijk maakte de remmen van alle voertuigen van een trein vanuit de locomotief te bedienen. Het duurde overigens nog enkele tientallen jaren voordat alle railvoertuigen van zo'n rem voorzien waren en de remmer definitief tot het verleden behoorde. (Wikipedia)

repasseerster textielfabriek.
strijkster

repetitor
Muziek: helpt koristen, zangers of instrumentalisten bij het instuderen van de muziek.
Onderwijs: helpt studenten bij de voorbereiding op een tentamen of examen.

revolverdraaier:
arbeider die werkt aan een draaibank met een draaibare verstelinrichting.
Bron: vele handen gids van historische beroepe

rijksagent:
functionaris ressorterende onder het departement van Justitie, belast met voogdijraadzaken of met bemoeienissen inzake voorwaardelijk ontslag van gestraften

rijknecht:
iemand die paarden verzorgt en er op rijdt.

ruilebuiter
volgens van Dale : m. (-s), die ruilt, die veel van ruilen houdt; (gew.) voddenkoper.
zie reacties op opmerking van Jos

sajetoverjager
Zorgde dat grote bossen sajet (garen uit korte wolvezels) om werden gezet in knotten van 50 tot 100gram om beter hanteerbaar te maken voor het breien.

schaalknecht
bedient de weegschaal in de waag

scharensliep
zie post van Rotjeknor dd 21-08-2023

schattter 
geen nieuw beroep maar...

scheepsbouwmeester:
heeft de leiding op een scheepswerf bij het bouwen van een schip

scheepsklinker:
Op een werf werden schepen gebouwd met stalen scheepsplaten die de huid van het schip moesten gaan vormen. De scheepsplaten klonk men aan elkaar met robuuste klinknagels. Dat laatste deed ..... inderdaad, de scheepsklinker

scheerer:
Vermoedelijk een baardscheerder (soort barbier).

schuitenvoerder:
schipper op een schuit, vaak op een dekschuit of een lichter. Ook schuit(e)voerder genoemd

seinhuiswachter
Vroeger stonden langs het spoor seinhuizen. Daar regelde de seinhuiswachter of treindienstleider het spoorverkeer door het bedienen van seinen, wissels en andere spoorse zaken.

seinwezen, opzichter
Het seinwezen omvat het overbrengen van afgesproken zichtbare en/of hoorbare tekens die betrekking hebben op het verkeer en/of de berichtgeving bij de spoorwegen.

sleeper
voerman van een lage wagen, dienend voor het vervoer van goederen in een havenplaats.Vroeger geschiedde dat met sleden, waarbij men gebruik maakte van een smeerlap om de slee beter te laten glijden.
bron: Ensie.

slijtvergunninghouder
iemand die alcoholhoudende en alcoholvrije dranken in een winkel (slijterij) verkoopt en in het bezit is van de vereiste slijtvergunning.

spinmeester of krasmeester
Opzichter in textielfabrieken op de afdeling waar katoen, vlas, wol, zijde enz. machinaal gekaard, gekamd werd in o.a. in Enschede en Leiden.

spoorboekhandel
Lees meer over deze baron 

sprengenwerker (rijks-)

staalvormer (ook zandvormer)
op een ijzergieterij:  Men vult een houten raamwerk met een (stevig aangedrukt) speciaal soort (vochtig gemaakt) fijn zand. Vervolgens snijdt men de gewenste vorm uit of men drukt er een houten voorbeeld in. In de zo verkregen mal giet men na enig drogen het vloeibare metaal.

stafmuzikanten
van oudsher de mililtaire muzikanten te zjn die met trommel, fluit en trompet de signalen aan de troepen geven. Op het slagveld bijv. 'aanvallen' of in de kazerne 'reveille'.
bron: defensie.nl

stalhouder
Rijtuigverhuurder 

steenbaas 
heeft volgens Encyclo.nl 2 definities:

  • opzichter in een steenfabriek
  • in de zegen(=soort net)visserij, de visser voor in de boot die de steenreep uitzet

steenfabriek(s)arbeider
steenfabriekgerelateerde beroepen als inzetter, steenmaker, steenfabrikant en steenkruier (steenkruier is in Ubbergen het grootste deel van de vaders). lees meer in deze post

steenteekenaar
iemand die steendrukplaten maakt. Nu: lithograaf

stoelenmatter 

stoomhoutzager
iemand die hout zaagt met door een stoommachine aangedreven zaag.

stroodekker:
De strodekker (of rietdekker) dekt huizen met stro (of riet). Tegenwoordig: riet dakdekker.

tabakskerver
hij die tabak kerft, aan repen snijdt. 
leuk om te lezen de laatste tabakskerver in Gelderland

tabaksplanter
lees meer over de tabakindustrie in Gelderland
bron: MijnGelderland

tapijtenknoper

telegraafwachter

telegrambesteller was verantwoordelijk voor de bezorging van ontvangen telegrammen. En wat is dan een telegram?

terrasso-arbeider
zie granietvloerlegger

textiel-chemicus 
ook Textiellaborant (= bron) is iemand die in zijn laboratorium controles uitvoert op grondstoffen en textiel dat al is afgewerkt, doet technische proeven, zoals fysische proeven op verschillende textielmaterialen en verfproeven en echtheidstesten op textiel.

tolgaarder 
inner van tolgelden
Deze, Hendrik Vruggink, was tolgaarder op de Heijsterboom aan de weg van Hengelo naar Vorde
Zie ook de Olde Kaste

toonkunstenaar:
componist of musicus.

torenuurwerkmaker
In de beginperiode zal hoogstwaarschijnlijk de vervaardiging van uurwerken ook in kloosters hebben plaatsgevonden. Echter, tegelijkertijd met het verschijnen van grote uurwerken met slagwerken in torens in stedelijke gebieden, zien wij een nieuwe beroepsgroep van uurwerkmakers ontstaan.Zij moesten uiteraard over het vakmanschap van de smid beschikken maar daarnaast, en dat was zeker zo belangrijk, ook over de nodige kennis van tandwielen en tandwieloverbrengingen. In de periode vanaf het begin van de 14de eeuw, waarin een sterke groei van het aantal torenuurwerken wordt waargenomen, was de specialistische kennis van de smid/uurwerkmaker lang niet algemeen en overal beschikbaar. Men zal daarom vaak een beroep hebben moeten doen op uurwerkmakers van elders. bron: torenuurwerk.nl

touwslager 
lijndraaier, baander of zeeldraaier is een ambachtsman die garens, vroeger meestal van hennep, tot touw verwerkt. (Bron: Wikipedia)

tramarbeider in Harfsen
Zie post dd 15-10-2023 

tricotagefabrieksarbeidster
In tricotagefabrieken worden kousen, sokken en andere kledingstukken (pullovers, slip-overs, mantels en rokken) vervaardigd van fijn gebreide stoffen.

treinsmid
smid, die van een gereedstaande trein het raderwerk, de remmen enz. naziet.
bron: ensie.nl

twijner
Iemand die als beroep garen of zijde twijnt. Het twijnen of tweernen bestaat uit het ineendraaien van twee of meer vezels.

vader in het Diaconiehuis
zijn vrouw was 'moeder'

veearts (rijks-)
Veearts aangesteld door het Rijk. Veeartsenij

Veergeldgaarder
iemand die het geld voor de overtocht van het veer int. zie ook gaarder

veeverzekering (directeur van een)
Verzekering tegen het geldelijk nadeel dat de verzekerde lijdt, indien zijn paarden, runderen of ander vee getroffen worden door ziekte of ongevallen - waaronder ook brand en bliksemslag in het open veld, voor zover niet verhaalbaar op een brandpolis - die de dood ten gevolge hebben of afmaking noodzakelijk maken.

veldwachter(gemeente- en rijks-)
voor de Tweede Wereldoorlog de benaming van een ordehandhaver in kleine gemeentes op het platteland. (Eeen soort Bromsnor)
Nederland kende sinds de Franse tijd (1794-1814) gemeenteveldwachters en rijksveldwachters. De eersten hadden alleen bevoegdheden binnen de eigen gemeente, en daarom waren gemeenteveldwachters vaak tevens aangesteld als onbezoldigd rijksveldwachter.

vellenschraper bij een perkamentfabriek
lees meer op Wikipedia over de vervaardiging van perkament 

venter
verkoper "aan de deur" van bijvoorbeeld brood-, melk en petroleum

vleeschhouwer
degene die geslachte dieren in verkoopbare stukken hakt

voedselcommissaris
tijdens de tweede wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor de voedselvoorziening en -distributie. 
lees meer in de post van Ida

voerman
Berijder van een wagen, bestuurder, drijver, karrenman, koetsier, menner, vrachtrijder, wagenmenner
bron: enyclo.nl 

vogelvanger.
Volgens een stukje op de site van Vroege Vogels In Nederland zijn in het verleden allerlei bijzondere manieren ontwikkeld om vogels te vangen, meestal voor de consumptie. De vogelvangers gebruikten eendenkooien, vinkenbanen en leeuwerikenspiegels. 

volksdienst te Nijmegen
plaatsvervangend hoofd afdeelingsorganisatie van den Nederlandschen volksdienst

vrijbankslager

vruchtenkweeker
Kweker van fruit 

vuurwerker.
Een uitleg bij dit beroep is iemand die nagels verhitte op een scheepswerf. 

waagmeester
(gemeente)opzichter van een waag, hoofd der beëdigde wegers.

waardsman
De naam van een bestuurslid van een polder. De waardsman wordt gekozen uit de ingelanden

wachter(es):
iemand die een overweg bewaakt als er iemand aan het spoor werkt

wachter sabotagedienst.
Beroep bruidegom in september 1944

wagenmaker

warmoezenier
groentenkweker

waschbleeker
Zie ble(e)ker 

werkmeester
aan de tram: (ploeg)baas/opzichter over een groep arbeiders.

witwerker
Tijdens de Gouden Eeuw werd in de Hollandse steden een nieuwe woontrend geboren: beschilderd meubilair. De meubels werden in steden in het westen van Nederland gemaakt – zo is te zien aan sporen van windhoutzaagmolens – door zogenaamde witwerkers. Deze vaklui waren oorspronkelijk houtkramers, die kleine houten gebruiksvoorwerpen zoals stoven en rattenvallen produceerden. Met het groeien van de Hollandse steden in de zestiende en zeventiende eeuw kregen zij de mogelijkheid om zich te specialiseren in beschilderd houtwerk. Hun meubels maakten ze van wit naaldhout, vandaar de naam ‘witwerkers’. Een nieuw beroep was geboren.

wever:
erg oud beroep. Erg oude technieken voor het maken van textiel uit draden. Hierbij kunnen veel verschillende soorten materialen worden gebruikt: wol, vlas, katoen, zijde of linnen. etc

het Wit Gele kruis; secretaris generaal van de Nationale federatie

zaakvoerder:
volgens Van Dale een bedrijfsleider

zakkensorteerder

zandvormer 
zie staalvormer

zeeftenmaker:
maker van zeven van paardenhaar of dun draad voor het zeven van tarwebloem of boekweit

zeepfabrikant

zeepzieder(sknecht)

zetbaas-kastelein
iemand die voor derden een zaak (kroeg) beheert

ziekenfondsbode

zilvervossenfokker
Lees meer over de zilvervos 

zoetelaar"
-iemand die levensmiddelen aan soldaten in het leger levert-
bron:Wiktionary



  • Hillechien

    Hillechien

    Nog een bijzonder beroep.

    Toonkunstenaar: componist of musicus.

  • P. Wind

    P. Wind

    Bijzonder beroep:

    wisselloper: iemand die voor een wisselkantoor wissels int.

  • Eliza Cornelia

    Eliza Cornelia

    Ik kwam een petroleumventer tegen.

  • Rotjeknor

    Rotjeknor

    Je kunt van iedere 'venter' zeggen dat het een bijzonder beroep is, maar het zijn gewoon straat/huis-aan-huis-verkopers die hun nering (meestal produkten die je nu niet meer los kunt kopen) aan bewoners of op straat te koop aanboden. Zelfs de schillenboer, zou je een 'venter' kunnen beschouwen, alleen verkocht hij niets, maar haalde hij schillen en ander bruikbaar afval op :). 

  • yvonnelmc

    yvonnelmc

    Dus:venter
    verkoper "aan de deur" van bijvoorbeeld brood-, melk en petroleum