Het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) zoekt vele extra handen voor het toegankelijk maken van registers van patentschuldigen uit de periode 1806 - 1894.

Hou je van het lezen van oud schrift, van archiefonderzoek of van lokale geschiedenis? Dan is dit project iets voor jou. Hieronder lees je wat het project inhoudt, wat je van het archief kunt verwachten en wat jij voor het archief kunt betekenen.

Het werkgebied

Het RAR beheert de archieven van de zeven huidige gemeenten die in de 19^e eeuw het arrondissement Tiel vormden: Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel. Destijds waren dat 38 gemeenten. Van 16 van die oude gemeenten zijn registers van patentschuldigen bewaard gebleven.

Patentrecht

Het patentrecht werd in 1806 in het toenmalige Bataafs Gemenebest (Nederland zonder de huidige provincie Limburg) ingevoerd. Met enige aanpassingen heeft deze belasting, want dat is het, bestaan tot 1 mei 1894.

Het patentrecht was een inkomensafhankelijke belasting om een bedrijf of beroep te mogen uitoefenen. Door het betalen van een jaarlijkse belasting (patentbelasting) kreeg men toestemming, een vorm van een vergunning (akte van patent) om als zodanig aan de slag te mogen gaan. Sommige ‘beroepen’ waren vrijgesteld van patentbelasting zoals advocaat, arts, ambtenaar of kantoorbediende. De belasting werd geheven in de gemeente waar men woonde (een vaste verblijfplaats had) en was geldig in heel Nederland.

Deze belasting had niet het werkelijke inkomen of de winst uit een beroep of bedrijf als grondslag maar een theoretische, een schatting, op basis van diverse kenmerken, zoals het soort bedrijf, hoeveel personeel er in dienst was, de omzet, in welke plaats men het bedrijf of beroep uitoefende, enzovoorts.

Beroep en bedrijf

Bij de invoering van de belasting en bij latere wijzigingen verschenen diverse publicaties met de wettekst en lijsten van beroepen, bedrijven en classificaties. Er was in de 19^e eeuw een grote differentiatie aan arbeids- en bedrijfsvormen; vele beroepen en bedrijven zullen nu onbekend klinken.

Als hulpmiddel bij de transcriptie heeft het RAR daarom een aantal van deze uitgaven gedigitaliseerd en op de website toegankelijk gemaakt. Met name de publicatie van de oorspronkelijke ‘ordonnantie’ uit 1805, en de beroepenlijsten van 1819 en 1879 zijn van belang. Ze zijn gemakkelijk te raadplegen op de website via de zoekingang ‘bibliotheek’ met het trefwoord ‘patent’.

Wil jij ons helpen?

Het RAR wil de bewaarde registers van patentschuldigen in onze online personendatabase opnemen zodat onderzoekers gemakkelijk kunnen zoeken op namen en beroepen, of wel trefwoorden.

Om al die informatie sneller beschikbaar te krijgen voor onderzoek, hebben we hulp nodig van enthousiaste mensen die online de gegevens willen transcriberen en invoeren. Het betreft modern 19^e eeuws handschrift dat (overwegend) goed te lezen is. Natuurlijk had vroeger niet elke gemeentelijke ambtenaar een voorbeeldig handschrift…, maar het puzzelen op een oude tekst is vaak leuk werk. Uiteraard wordt er ook hulp geboden bij puzzeltjes waar je niet uit komt.

Wat levert het project (jou) op?

De registers van patentschuldigen zijn een mooie aanvulling op de bevolkingsadministratie. Dat geldt in het bijzonder voor de periode tot 1850, omdat de registratie daarvan verre van compleet is.

Meedoen geeft jou meteen een beter beeld van wat er vroeger allemaal aan oude beroepen werd uitgeoefend. Sommigen zijn (nagenoeg) verdwenen, zoals builenmaker, haammaker, kuiper, lompenverkoper, schuijermaker, wolpluizer of zwavelstok venter. Wellicht brengt het je op een spoor van het beroep of bedrijf van een voorouder!

Na afloop van dit Vele Handen project komen alle ingevoerde personen beschikbaar op de website van het RAR. Een onderzoeker kan daar eenvoudig en snel de database doorzoeken.

Voor het invoeren en controleren van de scan ontvang je punten. Voor elke ingevoerde scan krijg je 2 punten, na controle komen daar 2 extra punten bij. Met deze punten worden statistieken bijgehouden van wie wat doet: ranglijstjes als een sportief element. Wint u de top 10?!

De punten zijn symbolisch. Het Regionaal Archief Rivierenland waardeert elke bijdrage aan het project, klein en groot en wil daarom voor alle deelnemers iets organiseren of geven als blijk van waardering. Hierover hoor je later in het project meer van ons.

Doe jij ook mee? Klik op deze pagina op de blauwe button ‘Meedoen aan dit project’ en je kunt direct aan de slag!