Binnen- en buitengesticht van Zutphen

Geef de mensen uit de krankzinnigengestichten in Zutphen en Warnsveld een naam. Help het Regionaal Archief Zutphen met het indexeren van de registers uit de periode 1842-1938.

Stand van zaken

  • 10.501 scans
  • 99 deelnemers

  • 10.375
    • 1.2% Onbruikbaar
    • 98.8% Dubbel ingevoerd
    • 98.8% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 100%
  • 10.375
    • 1.2% Onbruikbaar
    • 98.8% Dubbel ingevoerd
    • 98.8% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 100%

Over het Binnen- en Buitengesticht

24 Jaar oud was Johannes Ramaer toen hij in mei 1841 werd benoemd tot geneesheer in het nieuwe Provinciale Krankzinnigengesticht in Zutphen. Ramaer mag beschouwd worden als een van de meest vooruitstrevende psychiaters in Nederland in de 19e eeuw. Onder zijn bezielende leiding kreeg het gesticht in Zutphen al snel landelijke bekendheid. Niet lang na de opening sloten andere provincies contracten af met het gesticht voor de opname van hun krankzinnigen. Vandaag de dag kennen we het gesticht onder de naam GGNet, organisatie voor geestelijke gezondheidszorg, gevestigd in Warnsveld bij Zutphen.

Het gesticht was onderdeel van het Oude en Nieuwe Gasthuis dat al eeuwenlang was gevestigd in de Zutphense binnenstad. Ruimtegebrek en nieuwe inzichten in de behandelding van krankzinnigen, noopten het bestuur om ook buiten de stad te gaan bouwen. In 1899 werd in Warnsveld het landgoed Groot Graffel aangekocht en twee jaar later werden twee paviljoens geopend. Om beide locaties uit elkaar te houden, sprak men van Binnengesticht als het over Zutphen ging en Buitengesticht of Groot Graffel als het over Warnsveld ging. In de Tweede Wereldoorlog werden de gebouwen van het Binnengesticht ernstig getroffen en niet lang daarna gesloten. Het Buitengesticht of Groot Graffel bleef over als enige locatie voor de huisvesting en behandeling van psychiatrische patiënten en kenmerkte zich nog lange tijd als een besloten dorpsgemeenschap met eigen voorzieningen.

Over de bevolkingsregisters

De komst van Ramaer in 1841 viel samen met de invoering van de eerste Krankzinnigenwet. Een van de onderdelen van die wet was de verplichte inschrijving van krankzinnigen in bevolkingsregisters. De registers bevatten de volgende gegevens: volgnummer, naam, leeftijd, woonplaats, godsdienst, beroep, burgerlijke staat, gegevens van de ouders, het vonnis strekkend tot opneming, data van machtigingen, opname- en verblijftermijnen, verklaringen van de geneesheer, datum van ontslag, gegevens van onder curatele stelling en aanmerkingen.

In 1884 volgde de tweede Krankzinnigenwet. Een nieuwe serie bevolkingsregisters met een nieuwe nummering begon. In wetsartikel 18 wordt de registratie van patiënten enigszins aangepast. Afwijkend van de eerste serie is dat niet langer de ouders van de patiënt werden genoteerd, maar die van de aanvrager van de machtiging tot opname. Dat kon bijvoorbeeld nu ook een burgemeester zijn die vond dat een persoon een ernstige bedreiging vormde voor de openbare orde in zijn gemeente.

Voor zowel de eerste als de tweede serie registers geldt dat de diagnose waarom een man of vrouw was opgenomen niet staat vermeld. Die gegevens stonden in de patiëntendossiers. Omdat de patiëntendossiers zijn vernietigd, is het helaas niet mogelijk om de diagnose voor opname terug te vinden.

De 26 bevolkingsregisters van het Binnen- en Buitengesticht (later Groot Graffel geheten) lopen door tot het jaar 1956. Omwille van de bescherming van de privacy worden de registers ná 1938 niet geïndexeerd of gepubliceerd.

Behalve deze wettelijke registers, biedt het RAZ nog een zevental andere registers aan die betrekking hebben op de patiëntenadministratie van beide gestichten. Niet altijd is de functie van de registers te achterhalen en vaak worden patiënten uit de bevolkingsregisters opnieuw vermeld.

Waarom dit project?

Het bijzondere aan de registers van het Binnen- en Buitengesticht is dat er veel patiënten van buiten de regio Zutphen in kunnen worden teruggevonden. Omdat het instituut verpleegcontracten met veel provincies sloot, kan men zelfs spreken van een nationaal project! Uit heel Nederland krijgt het RAZ vragen van mensen of hun voorouder was opgenomen in het Zutphense gesticht. Voor de medewerkers is het dan erg lastig zoeken in de grote en bijzonder zware registers. Want een goede en complete index op naam ontbreekt nog. Omdat - zeker voor de Tweede Wereldoorlog - op “krankzinnigen” een taboe rustte, is het juist goed dat de bewoners van het Binnen- en Buitengesticht op deze manier door hun familie worden teruggevonden.

Over het invoerwerk

In dit project van VeleHanden worden lang niet alle gegevens uit de registers ontsloten. Alleen de persoonsnaam, aangevuld met de woonplaats worden vanaf scans in de database ingevoerd. Alle andere gegevens kunnen daarna door de onderzoeker zelf op de scan worden gelezen. De invoerders van VeleHanden krijgen daarom alleen de volgende invoervelden:

  • Voornamen
  • Tussenvoegsels
  • Achternaam
  • Woonplaats of geboorteplaats
  • Geboortedatum (geldt voor enkele registers)

Meer weten?

Dit project is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van Stichting Oude en Nieuwe Gasthuis Zutphen.

Cadeaupunten

Invoerders en controleurs verdienen behalve een dikke pluim ook cadeaupunten. Voor eenvoudige registers verdien je 1 punt per ingevoerde of gecontroleerde scan. Maar er zijn ook lastige registers, waarbij er 3 punten per scan zijn te verdienen.

De gespaarde punten wissel je na afloop van het project in voor iets leuks. Wat dat is, blijft nog een verrassing!