Familie van je?

Geef deze paupers een naam en help mee de voorouders van meer dan één miljoen Nederlanders online vindbaar te maken. (Veenhuizen en Ommerschans 1822-1859)

Stand van zaken

  • 10.264 scans
  • 493 deelnemers

  • 9.485
    • 0.1% Onbruikbaar
    • 92.4% Dubbel ingevoerd
    • 92.4% Gecontroleerd
    Dubbel ingevoerd 92.5%
  • 9.485
    • 0.1% Onbruikbaar
    • 92.4% Dubbel ingevoerd
    • 92.4% Gecontroleerd
    Gecontroleerd 92.5%
Wil Schackmann

Wil Schackmann

20 Huwelijksmarkt

Zo vlak voor Kerst moet ik natuurlijk een aan de kerstgevoelens aangepast onderwerp nemen. Niks geen ruzie, vechten of dronkenschap, maar iets lieflijkers. Dus ik richt me even op de eigenschap van de bedelaarsgestichten te Ommershans en Veenhuizen als huwelijksmarkt.

In een tijd dat internetdaten nog niet uitgevonden is, vindt de doorsnee man zijn bruid in de directe omgeving. De eigen stad, het eigen dorp, hooguit een paar dorpen verderop dankzij feestelijke gebeurtenissen als jaarmarkten en kermissen.

In de bedelaarsgestichten vinden de allerarmsten elkaar. Bij een eerder Vele Handen=project ben ik enkele van die bedelaars-verkeringen langsgelopen, zie hier. Ik zou er nog veel meer kunnen noemen, waarbij moet worden aangetekend dat ik het alleen te weten kom als ze later terugkeren in het gesticht. Als ze buiten het gesticht trouwen en er nooit meer terugkomen, kom ik het hooguit te weten als een attente familieonderzoeker mij tipt. Zoals daar gezegd geven verhalen over dit soort ontmoetingen en trouwpartijen een wat fleuriger beeld en een wat prettiger gevoel bij de bedelaarsgestichten. Meer een kerstgevoel.

Het geldt niet alleen voor bedelaars onderling, het geldt ook voor bedelaars en strafkolonisten. Want op de Ommerschans is niet alleen het bedelaarsgesticht, maar ook de strafkolonie voor onwillige bewoners van de vrije koloniën en voor weeskinderen uit Veenhuizen die daar niet in de hand te houden zijn. De diverse raden van tucht in de diverse koloniën kunnen een kolonist of een kolonistengezin veroordelen tot 'verbanning voor onbepaalde tijd naar de strafkolonie op de Ommerschans'. De strafkolonisten worden dan ondergebracht in dit gebouwtje op de zuidwal van de schans.

En ook tussen strafkolonisten en bedelaars bloeien dingen op. De strafkoloniste Willempje van der Dooze weduwe Schoolbroek ontmoet de bedelaar Christiaan Willem Harbrecht, ze worden na hun huwelijk eerst geplaatst als arbeidersgezin in Veenhuizen en later als vrije kolonisten in Wilhelminaoord, waar de dochters uit Willempjes eerste huwelijk zich bij hen voegen. De strafkoloniste Hendrika Speelmeijer weduwe van Royen ontmoet de bedelaarskolonist Gijsbert van Schrevensdijk, ze trouwen en worden vrije kolonisten in Frederiksoord. En Apolonia Cornelia Afterbag ontmoet er de bedelaar Dirk de Waij.

Apolonia was zeventien jaar toen zij door de 'Diaconen van de Nederlandsch Hervormde Gemeente te 's Gravenhage' in de vrije kolonie Frederiksoord werd geplaatst. Ze wordt eerst twee jaar ingedeeld bij het Utrechtse gezin Bijlaard en daarna bij de weduwe van de proefkolonist Gerben Scheltes Brandsma. Daar blijft ze maar twee maanden en dan komt ze in huis bij de wijkmeester Jan Verhagen, getrouwd met Lena Biemans, een dochter van de proefkolonist Leonardus Biemans.

Als ze daar na zestien maanden vertrekt is het al te laat: ze is zwanger. Voor de raad van politie en tucht voor de gewone koloniën verklaart Apolonia dat het de schuld is van wijkmeester Verhagen. Die ontkent bij hoog en bij laag. Apolonia wordt veroordeeld tot verbanning naar de strafkolonie, wat altijd de consequentie is van een ongehuwde zwangerschap. Verhagen verliest zijn baan als wijkmeester, maar wordt aangesteld als zaalopziener in Veenhuizen, wat precies hetzelfde verdient (f 5,70 per week = 300 gulden per jaar).

Apolonia komt 14 februari 1843 in de strafkolonie aan en bevalt een maand later van een zoontje George Frederik Afterbag. In het begin van die maand, 3 maart 1843, is Durk de Waij het bedelaarsgesticht binnengebracht. Hij is dan 38 jaar oud, geboren in Amsterdam maar een behoorlijk deel van zijn leven in Alkmaar wonend.

Ze worden op 22 november 1845 allebei tegelijk ontslagen, wat erop duidt dat ze door de directie als stel beschouwd worden. Ze nemen Cornelia Apolonia's zoontje George Frederik Afterbag mee. Die wordt blijkbaar omgedoopt tot George Frederik de Waij bij het huwelijk op 7 januari 1846. Anderhalve maand is erg weinig voor de voorbereidingen van een huwelijk in die tijd (er moeten allerhande doopbewijzen en papieren verzameld worden en dat gaat traag) dus ik neem aan dat ze op de Ommerschans al begonnen waren met de voorbereidingen.

De huwelijkse staat brengt geen welvaart, want op 19 maart 1846 komen ze alledrie weer het bedelaarsgesticht in. Vanuit Zwolle en dat duidt op vrijwilligheid. Ik kan geen andere reden verzinnen waarom ze in Zwolle terecht zouden komen als dat ze zelf naar het gesticht op de Ommerschans wilden (de enige plek in ons land met gegarandeerd elke dag een warme prak).

Ze worden alledrie overgeplaatst naar Veenhuizen op 28 maart 1846. Daar zullen ze waarschijnlijk een van de woningen voor 'bedelaarshuisgezinnen' betrekken aan de buitenkant van een van de gestichten en daar wordt Hendrika Wilhelmina de Waij geboren, die kort daarop overlijdt. Ook George Frederik de Waij overlijdt, vier jaar oud, te Veenhuizen.

Het dan kinderloze echtpaar wordt op 27 april 1849 ontslagen. Maar drie maanden later, 31 juli 1849, staat Dirk de Waij weer voor de poort. Dit keer alleen. Is Apolonia gestorven? Nee, ze is vermoedelijk bij iemand anders ingetrokken. Shit, daar gaat mijn kerstgevoel!

Dirk de Waij zal nog drie keer worden binnengebracht. Tijdens een van die opnames wordt in 1862 de scheiding tussen hem en Apolonia uitgesproken.

Nouja, toch iedereen prettige kerstfdagen gewenst.

 

 

  • Petra Sj

    Petra Sj

    Heerlijk! Bedankt. 

  • Hil

    Hil

    Weer een leuk verhaal en toch een beetje in de kerststemming al loopt het voor Apollina triest af. Bedankt

    Prettige feestdagen aan al de medewerkers.